Desmyttere & Partners

In het hoofdstuk 'Gebruik uw persoonlijkheid' uit het boek '101 marketingtips voor ondernemers' is een belangrijke tip: 'Deel uw passie met uw commerciële medewerkers'. P.P. Rubens had een onwaarschijnlijke passie voor het schilderen. Deze passie deelde hij dagelijks, op erg gedreven wijze, met zijn medewerkers. Kunnen we hen "commerciële medewerkers" noemen? Toch wel. Ze vormden namelijk een wezenlijk onderdeel van een ingenieus opgezet verkoopsapparaat. Er is geen grote schilder in de geschiedenis bekend die zoveel schilderijen verkocht als Rubens. Al deze doeken kwamen uit de "fabriek" Rubens en Co, die geen enkel kenmerk had van een Vereniging Zonder Winstoogmerk. Deze fabriek produceerde meer dan 3000 schilderijen: ongeveer één voor elke week dat Rubens actief was als schilder. Ter vergelijking: Johannes Vermeer en Leonardo da Vinci werkten in hun leven ieder enkele tientallen schilderijen af; in het geval van Leonardo waarschijnlijk minder dan twintig!

 

De fabriek Rubens, m.a.w. het Rubenshuis, bevatte drie ateliers: een klein atelier voor de schetsen en het poseren van modellen, ook privé gebruikt door de meester; een tweede, groter atelier voor zijn medewerkers (vrnl. leerlingen); en een derde "show-atelier", waar de grootste doeken kwamen te hangen en waar rijke potentiële kopers konden "ingepakt" worden.

 

Rubens was enorm gedreven, stond elke dag om vijf uur op en was zes tot acht uren per dag bezig met schilderen, althans in die periodes dat hij niet actief was op diplomatiek vlak en afternoon tea nuttigde bij de Franse koningin. Hij leidde zijn fabriek met harde hand, maar zorgde ervoor dat zijn meesterschap en enthousiasme zoveel mogelijk oversloeg op zijn ondergeschikten. De bedoeling was duidelijk: ook een doek voor 80% geborsteld door zijn leerlingen wilde de meester graag laten doorgaan voor een "echte" Pieter Paul Rubens. Om dat effect te bekomen diende de leerling de doorgedreven brainstorming van zijn meester zo intensief mogelijk te assimileren. Niet altijd lukte dat, overigens. Meermaals maakte Rubens het mee dat een van zijn werken geweigerd werd door de opdrachtgever, omdat zijn hand er niet voldoende in herkenbaar was. Karel I van Engeland weigerde eens een "Leeuwenjacht", "omdat Pieter Paul Rubens daar bijzonder weinig heeft aan gedaan".

 

Het genie van zijn medewerkers werd door Rubens maximaal beloond: met erkentelijkheid en contacten. Een anekdote om dat te duiden. Toen Rubens even zijn atelier verliet, gingen zijn leerlingen kijken naar het doek waaraan hij werkte. Eén van hen viel op het nog onafgewerkte doek. Een van de leerlingen "herstelde" het ter plekke. Toen Rubens weer thuis kwam, zag hij meteen wat er gebeurd was, maar hield zich van de domme. "Die arm en been zijn niet het slechtste wat ik gisteren geschilderd heb", plaagde Rubens zijn angstige toehoorders. De leerling was vergeven. Zijn naam: Antoon van Dyck, die later zelf uitgroeide tot een van de grootste portrettisten uit de geschiedenis van de schilderkunst, hofschilder van de eerder genoemde Engelse koning Karel I. Het enthousiasme van Rubens sloeg tenvolle over op Antoon van Dyck, aan wie Rubens zijn waardevolle schetsenboeken uitleende en die door de meester werd aangemoedigd en geholpen om in Italië bij te scholen. Alhoewel, dat laatste kon ook te maken hebben met het feit dat Isabella Brant, de eerste echtgenote van Rubens, een meer dan gewone belangstelling voor knappe Antoon leek te ontwikkelen, maar over dat soort enthousiasme hadden we het hier niet.